English version

Раім набыць:
Хобіт (па-беларуску)
Дж.Р.Р.Толкін

Папулярныя старонкі:
• Новы правапіс-2005
• Перакладчык з translit'у
• Перакладчык у лацінку
• Жывая мова online
• L10n – лякалізацыя
• Ґґ – новая літара
• Менск у 1930 г.
• Гасьцёўня
• <br23> блоґ

вярнуцца да артыкулаў
раздрукаваць артыкул
Versija bieł.łacinkaj
English summary

Будучы час (Futur Imperfect) у беларускай мове

Czalex

Сярод вялізнае беларускае моўнае Атлянтыды – усяго таго, што было у беларускай мовы забаронена ці забыта – адным з сама малавядомых зьяўляецца форма простага будучага часу дзеясловаў. У расейскай мове ды ў рэфармаванай беларускай мове (наркамаўцы) існуе толькі складаная форма імпэрфэкту будучага часу, што ўтвараецца з дапамогай дзеяслову “быць” у адпаведнай форме + інфінітыў:

Рас.: Я буду делать.
Бел.: Я буду рабіць.

У польскай мове форма будучага часу будуецца падобным чынам:

радзей як “być” + інфінітыў: ja będę robić
часьцей як “być” + форма мінулага часу першая асоба, адзіночны лік: ja będę robił.

Аднак мала вядома тое, што акрамя гэтага беларускай мове ўласьцівая зусім іншая форма, што ўтвараецца як інфінітыў + адпаведны канчатак:

рабіць: рабіцьму рабіцьмеш рабіцьме рабіцьмем рабіцьмяце рабіцьмуць

гуляць: гуляцьму гуляцьмеш гуляцьме гуляцьмем гуляцьмяце гуляцьмуць

глядзець: глядзецьму глядзецьмеш глядзецьме глядзецьмем глядзецьмяце глядзецьмуць

бегчы: бегчыму бегчымеш бегчыме бегчымем бегчымяце бегчымуць

Такім чынам, замест “мы будзем есьці” можна казаць “мы есьцімем”, замест “я буду лётаць” – “я лётацьму”, замест "ён будзе працаваць" – "ён працавацьме" і г.д.

Аналяґічныя формы ёсьць прынамсі ў дзьвюх іншых мовах:

Ва ўкраінскай: я робитиму, ти робитимеш, він робитиме, ми робитимемо, ви робитимете, вони робитимуть.

У гішпанскай: comeré, comerás, comerá, comeremos, comeréis, comerán.

Трэба зьвярнуць увагу, што форму будучага часу імпэрфэкту трэба адрозьніваць ад пэрфэкту будучага часу: я пагуляю, мы зробім, ён зьесьці і г.д.

Форма простага імпэрфэкту будучага часу была скасаваная камуністымі ў 1930-ыя разам з клічным склонам ды іншымі асаблівасьцямі беларускае мовы як праява “пальшчызны”. Нягледзячы на бальшавіцкую забарону, гэтая форма будучага часу не загінула, і ўжываецца нават цяпер, у 2003 годзе. Я думаю, настаў час вяртаць гэтае правіла зь цёмных куткоў гісторыі беларускае мовы і ўводзіць гэтую аўтэнтычную беларускую форму будучага часу ў больш шырокі ўжытак.

Future tense (Futur Imperfect) in Belarusian language

English summary: This is a short article about the old form of future tense in Belarusian language that was officially banned by the communists in 1933, but still survives until the modern day in informal usage. According to that Soviet language reform of 1933 (which was aimed at bringing Belarusian grammar closer to Russian) only the compound form of future tense was allowed, which is formed with the verb "to be" in future tense together with the corresponding infinitive, e.g. jon budzie rabić (he will work), my budziem hulać (we will play). Not many people know that there is a rather different old Belarusian form of Futur Imperfect which is constructed in this fashion:

1st person sing. infitive+mu 2nd person sing. infitive+mieć 3rd person sing. infitive+me

1st person pl. infitive+mem 2nd person pl. infitive+miacie 3rd person pl. infitive+muć

The author says that very similar forms of imperfect future tense also exist in at least two other languages: in Ukrainian (the endings pattern is almost identical to Belarusian) and in Spanish (e.g. comeré, comerás, comerá, comeremos, comeréis, comerán.). The author calls upon the reader to use this form, in spite of the official "ban" that was placed on this tense by the Bolshevik language reformers.

See also / Гл. таксама:

- Budučy čas (Futur Imperfekt) u biełaruskaj movie - hety samy artykuł biełaruskaj łacinkaj;
- Клічным склон у беларускай мове - паводле энцыкляпэдыі "Беларуская мова";
- Biełaruski Netspeak - жывая мова беларускага сеціва;

Напішыце водгук // Write your comment